مــرزه
گیاه مرزه با نام علمی Satureia hortensis L. از تیرۀ نعناعیان (Labiatae) که حاوی اسانس میباشد. در سطح رگبرگهای آن نقاط ریز و فراوانی از غدههای اسانسدار یافت میشود.
نامهای گیاه:
لاتین: Satureia hortensis L.
Syn: Colamintha hortensis L.
فارسی: مرزه، صعتر، ایشن، اوشن
عربی: ندغ، صعترالبر
انگلیسی: Garden savory, Annual savory, Summer savory, Savory
فرانسه: Savouree, Sarriette annuelle, Sarriette des jardins, Sarriette
آلمانی: Worstkraut, Pfefferkraut, Gartenbohnenkraut, Bohnen kraut
ریخت شناسی: گیاهی است علفی، یکساله و دارای ساقه منعشب، به طول 30ـ10 سانتیمتر که به سهولت در اثر دارا بودن ظاهری به رنگ سبز خاکآلود یا مایل به خاکستری، از گونههای مجاور تشخیص داده میشود. رنگ ساقۀ آن تیرهتر از برگ است. بعلاوه در محل گرهها انشعاباتی حاصل میکند که آنها نیز به نوبۀ خود منشعب میگردند، به طوری که گیاه به صورت بوته پرپشتی جلوه مینماید. مرزه به حالت وحشی در اماکن خشک و نواحی سنگلاخ و مزارع شن میروید. برگهای آن دراز، نوکتیز، نرم و پوشیده از تارهای کوتاه است، به طوری که به همین مناسبت به رنگ سبز مات یا مایل به خاکستری جلوه میکند. برگهای آن منحصراً یک رگبرگ دارد و در سطح آنها نیز نقاط ریز و فراوانی که عبارت از غدههای اسانسدار است دیده میشود.
گلهای کوچک و سفید یا گلیرنگ مرزه که در تابستان پدید میآید وضع مجتمع در طول انشعابات ساقه دارد. گلهای فراوان مرزه که هریک به مقدار کافی نوش فراهم میآورند مورد هجوم و استفاده زنبور عسل قرار میگیرند.
اندام داروئی: اندام داروئی گیاه مرزه برگ یا کلیۀ اعضای هوائی آن یعنی شاخههای برگدار و گلدار آن است.
زمان جمعآوری: از شهریورماه تا آذرماه جمعآوری میگردد.
دامنۀ انتشار: مرزه به حالت وحشی در اماکن خشک و نواحی سنگلاخی و مزارع شنی غالب نواحی جنوب اروپا مخصوصاً در فرانسه و نقاط مرکزی و جنوب غربی آسیا مانند ایران و همچنین در سیبری میروید. در نواحی شمال غربی ایران، تبریز، خوی، نعمتآباد، ارسباران و نواحی مختلف خراسان میروید.
اجزای متشکله: مرزه دارای تانن، مواد چرب، قندهای مختلف و اسانس به مقدار یک در هزار است. اسانس اگر از گیاه پرورش یافته تهیه شده باشد دارای 30 درصد کارواکرول و 25 ـ 20 درصد سیمن است، در حالیکه در نوع وحشی گیاه مقدار نسبی کارواکرول به 40 درصد نیز میرسد. بعلاوه دارای ترپن و نوعی ترکیب ناشناختۀ فنلی است.
خواص درمانی: سرشاخه گلدار و به طور کلی قسمتهای هوائی گیاه که معمولاً در هنگام گلدهی چیده میشود و در سایه خشک میگردد بوی معطر و اثر نیرودهنده، تسهیل کننده عمل هضم، مقوی معده، مدر، بادشکن و به طور خفیف اثر قابض، ضد نزله، رفع اسهال و ضد کرم دارد. از مرزه میتوان مانند انواع داروئی آویشن در رفع ضعف و حالت چنگزدگی معده استفاده کرد. بعلاوه میتوان آن را در سوء هضمها، زردی، حالت بحرانی آسم، تخمیرات نفخ و روده بکار برد. محلولهای آن به صورت غرغره جهت رفع افتادگی زبان کوچک و احتقان و پرخونی لوزهها مصرف دارد. بعلاوه لوسیون آن را در استعمال خارج بر روی اولسرهای دیر علاج اثر میدهند و حمام جوشانده آن را در رفع دردهای روماتیسمی، دردهای عصبی، همچنین تقویت جسمی کودکان کم بنیه و یا مبتلا به نرمی استخوان به کار میبرند. مرزه اثر قاطع در رفع اسهالهای حاد و مزمن دارد. در رفع اسهالهای عفونی سبک و همچنین گاستروآنتریت حاد و التهاب قولون، اثر معالج نشان میدهد و اسانس آن دارای اثر ضد عفونیکننده است.
موارد استعمال در پزشکی گذشته: به نظر میرسد که نخستین بار در ایتالیا اقدام به پرورش این گیاه شده باشد. پزشکان قرون وسطی برای آن اثر معالجه نقرس قائل بودند و در قرون 15 و 16 میلادی مردم آن را داروئی مقوی، سقط کنندۀ جنین و رفع فلج میدانستند. در سال 1582 میلادی موفق به استخراج اسانس از مرزه گردیدند و در سال 1933 نیز دانشمندی به نام Schultzik آن را داروی رفع اسهال با اثر قاطع اعلام داشت. ضد نفخ و اشتهاآور است و برای تقویت نیروی جنسی مؤثر میباشد.
اثرات فارماکولوژیکی گیاه: مرزه دارای اثرات ضد باکتریائی مشهودی روی میکروبهای مولد اسهال میباشد و مصرف آن در مواقعی که همراه اسهال یک عامل عفونی نیز دخالت دارد بسیار مؤثر میباشد. طبق تحقیقات بعمل آمده اسانس مرزه همانند دیفنوکسیلات به راحتی میتواند سبب از بین رفتن حرکات انقباضی روده شده و به نگهداری آب و الکترولیتها کمک مینماید. اسانس مرزه از مخاط جذب و بعد از ورود به کبد به شکل ترکیبات کنژوکه گلیکورونیک و سولفوریک اسید و کینون از راه ادرار دفع میشود. همچنین مرزه رشد باکتری و قارچ را مهار میکند و دارای اثر ضد عفونی میباشد.
مــراجع:
1. S. Perrucci, F. Marcianti and P. L. Cioni. In-vitro antifungal activity of essential oils against some isolates of microsperum canis and M.gypseum. Planta. Med. 60. 184-7 (1994).
2. A. Alippi, J. Ringuelet and E. Cerimele. Antimicrobial activity of some essential oils against paenibacillus larvae, The causal agent of American foulbmod disease S. J. Herb spices Med. Plants. 4: 9-16 (1996).
3. زرگری. ع. گیاهان داروئی. انتشارات دانشگاه تهران. جلد چهارم. 1368: 42.
4. میرحیدر. ح. معارف گیاهی. دفتر نشر فرهنگ معاصر، جلد اول: 1372: 279.
5. مظفری. و. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. فرهنگ معاصر: 1375: 483.
6. صمصام شریعت، هادی، پرورش و تکثیر گیاهان داروئی، مانی، 1374: 80.
اخبار ما در سایت شما
صفحه خانگی شما
افزودن به علاقه مندی
دسته بندی کالاها
اسپری ضد آفتاب نیوآ
